W ciągu czterech dni 21. ŚNK (5-8 listopada 2026) odwiedziło nas ponad 1100 osób! To publiczność odważna, ciekawa i otwarta na eksplorację kina niejednokrotnie wymykającego się kanonowi – filmy, które nieczęsto lub nigdy nie trafiają na duże ekrany. Radość ze wspólnego doświadczania kina z muzyką na żywo, spontaniczne reakcje, śmiech i oburzenie, wzruszenie i zadziwienie publiczności to wielka wartość i siła tego przedsięwzięcia. Dziękujemy, że byliście z nami!
W moim przekonaniu warto pokazywać też filmy mniej znane, ale opowiadające historie, które wykraczają daleko poza ekran, poruszają tematy nurtujące nas współcześnie, dające nową perspektywę
– mówi Elżbieta Wysocka, dyrektorka artystyczna ŚNK.
Kult ciała
Ciało jest obecne w kulturze masowej i dyskursie politycznym, a sposób, w jaki je portretujemy, wiele mówi o nas samych i epoce, w której żyjemy. Ta obecność jest widoczna na kliszach filmowych od końca XIX wieku począwszy. W naszym odczuciu warto te obrazy pokazywać współczesnemu widzowi, który na co dzień konfrontuje się z przekazami kultury popularnej – wielkich wytwórni filmowych, mediów masowych i platform społecznościowych kształtującymi wyobrażenia o ciele, męskości i sile.
Dzień belgijski
Pierwszy dzień festiwalu poświęciliśmy współpracy z archiwum belgijskim. Zaprezentowaliśmy odrestaurowane w pracowniach FINA dwa filmy z 1929 roku: „Mocnego człowieka” Henryka Szary oraz „Kult ciała” Michała Waszyńskiego, które cudem przetrwały w Królewskiej Belgijskiej Filmotece (Cinémathèque royale de Belgique).
Jesteśmy dumni z możliwości pokazania ich publiczności w najlepszych możliwych wersjach – jako efekt wielomiesięcznej pracy Działu Digitalizacji i Restauracji FINA
– mówi Elżbieta Wysocka.
By wyrazić wdzięczność zagranicznym archiwom za solidarność i współpracę w odbudowywaniu naszej przedwojennej kolekcji filmowej, zniszczonej i rozproszonej podczas wojny, dyrektor Tomasz Kolankiewicz ustanowił Nagrodę FINA. Pierwszą wręczył właśnie Królewskiej Belgijskiej Filmotece (Cinémathèque royale de Belgique), z którą FINA współpracowała przy restauracji odnalezionych w belgijskim archiwum trzech pokazywanych podczas ŚNK filmów. Cinémathèque royale de Belgique była partnerem programowym tegorocznej edycji. Honorowym patronem festiwalu była Ambasada Królestwa Belgii.
Warto też pokazywać filmy, których piękno wynika nie tylko z opowiadanej historii, lecz także z niezwykłości samej technologii, z eksperymentów i odwagi ich twórców oraz sięgać do jak najwcześniejszych przykładów kina i odsłaniać aparaturę, która za nimi stała
– mówi dyrektorka artystyczna festiwalu.
Technika
Podczas 21. ŚNK dr Monika Supruniuk, wicedyrektorka FINA zaprezentowała nowy nabytek w kolekcji technicznej FINA – kinematograf Lumière. Pokazaliśmy też filmy dokumentujące widowiska sportowe w czeskiej Pradze na przełomie wieków, zarejestrowane przez Jana Kříženeckiego oraz jeszcze wcześniejsze (!) filmy chronofotograficzne Étienne’a-Jules’a Mareya. Wysłuchaliśmy poświęconego mu wykładu Laurenta Mannoniego, jednego z najwybitniejszych znawców prehistorii kina na świecie. Niezwykłe filmy Mareya, wykonane na taśmie o szerokości aż 90 mm, po raz pierwszy zagościły na ekranie Iluzjonu. Ponadto, na opracowanej przez Piotra Kuleszę wystawie towarzyszącej ŚNK – „Powidoki ruchu", zaprezentowaliśmy między innymi tzw. strzelbę Mareya. Wystawę można oglądać do końca roku.
Dzięki współpracy z Jamesem Laytonem, światowej sławy historykiem technologii Technicoloru zaprezentowaliśmy odrestaurowany w Museum of Modern Art film „Czarny pirat" w stulecie jego nakręcenia.
Święto Niemego Kina to także odkrywanie zapomnianych postaci, m.in. Zygmunta „Zishego” Breitbarta i podglądanie życia Polaków z pierwszej ćwierci XX wieku.
Kiedy rok temu rozpoczynałam poszukiwania, nie przypuszczałam, że z całego filmowego dorobku tej arcysławnej postaci, ’Żelaznego Króla’, zachowały się na całym świecie zaledwie dwa minutowe fragmenty – odrzuty produkcyjne kronik nowojorskiego oddziału Fox News
– podkreśla Elżbieta Wysocka.
Sounds of Silents
Podczas sobotniego Sounds of Silents odkrywaliśmy postaci niekonwencjonalnych kobiet, które w przedwojennej Polsce strojem manifestowały swoją odrębność i bunt, wybierając ubrania ekstrawaganckie, reinterpretujące ubiór męski lub po prostu takie, w których... mogły się swobodnie poruszać. Na duży ekran powróciły „Pierwsze wredne baby kina”, tym razem z opowieścią o kostiumie.
Premierowe restauracje FINA
Osobną wartością Święta jest prezentacja premierowych restauracji, a było ich i tym razem całkiem sporo. Filmy stuletnie mogą wyglądać obłędnie. Jak ujął to Andreas Thein – „negatyw jest świętym Graalem dla tych, którzy pracują nad restauracją filmów niemych”. Niezwykle rzadko ma się przywilej pracy z takim materiałem. Było tak w przypadku „Nad brzegami Gangesu" Harry’ego Piela, kolejnego odkrycia z historii popularnego kina niemieckiego, któremu towarzyszyło spotkanie właśnie z Andreasem Theinem z Filmmuseum Düsseldorf, restauratorem i popularyzatorem twórczości tego zapomnianego filmowca.
Ninateka.pl
Tegoroczny program ŚNK ma swoją odsłonę w serwisie Ninateka. Przypominamy tam na bis nieme filmy odrestaurowane w pracowniach FINA oraz część programu tegorocznej edycji.
Wszystkie te wydarzenia łączyło coś jeszcze: międzynarodowa współpraca. Dziękuję naszym partnerom programowym – archiwom i filmotekom z Belgii, Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Francji, Danii, Gruzji, Holandii i Czech. Dziękuję naszym prelegentom – badaczom i restauratorom – za udostępnianie filmów, wspólne poszukiwania, podzielenie się budzącą respekt wiedzą i Wasze zaufanie
– mówi dyrektorka artystyczna 21. ŚNK.
Muzyka
I wreszcie muzycy wybrani przez kuratora muzycznego ŚNK – Piotra Kowalczyka. Odkrywaliśmy te wykonania razem z Państwem – po raz pierwszy, bez ich wcześniejszej znajomości. W „Szkicach z Polski” prowadzeni przez muzykę Olgi Anny Markowskiej wspólnie wędrowaliśmy ulicami Krakowa, Warszawy, Zakopanego i Gdyni. Narastające napięcie „Mocnego człowieka” budował dla nas na żywo Stefan Wesołowski oraz Maja Miro i Michał Górczyński; podziwialiśmy kunszt muzyków i energię filmów takich jak „Człowiek o stalowych nerwach” (Torpedo) czy „Czarny pirat” (Klawo). Dziękujemy wszystkim muzykom za te jedyne w swoim rodzaju spotkania.
Święto Niemego Kina to sztafeta. Każda edycja korzysta z pracy, odkryć i doświadczeń poprzednich, ale też przekazuje dalej filmy, wiedzę i emocje. Ogromne podziękowania dla całej ekipy FINA i wszystkich osób zaangażowanych w realizację festiwalu. To ogromne przedsięwzięcie, przygotowywane przez wiele miesięcy z profesjonalizmem, sercem i zaangażowaniem. Bez Państwa wielkiej pracy nie byłoby tego festiwalu
– podkreśla Elżbieta Wysocka.
Do zobaczenia na 22. Święcie Niemego Kina w listopadzie 2027 roku!
Organizatorzy i partnerzy
Organizatorzy: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Kino Iluzjon, Siostry Archeo
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Patron honorowy: Ambasada Królestwa Belgii
Partnerzy programowi: Cinémathèque royale de Belgique, Filmmuseum Düsseldorf, MoMA NY, Cinémathèque française, Filmmuseum München, Det Danske Filminstitut, National Archives of Georgia, FPA CLASSICS, EYE Filmmuseum, University of South Carolina, Národní filmový archiv
Partner: Filharmonia Narodowa, Collège de France
Patroni medialni: Miesięcznik KINO, FILMWEB, Elle, TVP Kultura, wyborcza.pl,
stare-kino.pl, klatkinaoczach.pl
