Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny (FINA) uruchamia unikatowy w Polsce program rozwoju metod zachowania i konserwacji taśm filmowych zawierających najważniejsze produkcje polskiego dziedzictwa filmowego ostatniego stulecia - w tym adaptacje „Znachora” z 1937 i 1981 roku, „Faraona” Jerzego Kawalerowicza oraz „Ziemię obiecaną” Andrzeja Wajdy. Pierwszym prywatnym darczyńcą wspierającym poszerzanie możliwości programu został Netflix, co wspólnie ogłosili przebywający z wizytą w Polsce Greg Peters, prezes Netflixa oraz Tomasz Kolankiewicz, dyrektor FINA.
Efektem Programu Badań i Konserwacji Taśmy Filmowej będzie trwalsza ochrona historycznych zbiorów filmowych o istotnym znaczeniu dla polskiej kultury, oparta na pogłębionej analizie ich materialnego i historycznego charakteru oraz ich ponowne udostępnienie publiczności w sposób wierny oryginalnej estetyce.
Polski film ma ponad sto lat. W naszych zbiorach znajdują się analogowe taśmy z całej historii polskiej kinematografii. Taśmy, które są zapisem naszej pamięci i tożsamości. Taśmy, które wymagają konserwacji i opieki, żeby mogły służyć nam przez kolejny wiek. Cieszy nas, że w proces ten angażują się partnerzy międzynarodowi – to dowód, że nasze dziedzictwo ma wartość dostrzeganą globalnie
– powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
W ramach projektu badaniami i konserwacją zostaną objęte tak fundamentalne dla historii polskiego kina dzieła jak niemal stuletnie filmy w reżyserii Aleksandra Hertza („Bestia” i „Jego ostatni czyn” z 1917 roku), znajdujące się na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego dramaty „Mocny człowiek” (1920, reż. Henryk Szaro) i „Janko Muzykant” (1930, reż. Ryszard Ordyński) czy adaptacje powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza „Znachor” (z 1937 w reżyserii Michała Waszyńskiego i z 1981 w reżyserii Jerzego Hoffmana). Ponadto specjaliści z FINA podejmą prace nad tak kultowymi tytułami jak „Ostatni etap” (1947, reż. Wanda Jakubowska), „Przygoda na Mariensztacie” (1953, reż. Leonard Buczkowski), „Prawo i pięść” (1964, reż. Jerzy Hoffman, Edward Skórzewski) czy „C.K. Dezerterzy” (1976, reż. Janusz Majewski). Program obejmie również ochroną najbardziej monumentalne dzieła w historii polskiego filmu, w tym „Faraona” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza z 1965 roku oraz „Ziemię obiecaną” Andrzeja Wajdy z 1974 roku.
Wsparcie prywatnych darczyńców takich jak Netflix pozwoli przyspieszyć badania i wdrożenie nowych metod konserwacji tak, by ochrona zbiorów szybciej objęła wszystkie potencjalnie zagrożone taśmy filmowe. Jak podkreśla kierująca programem dr Monika Supruniuk, zastępczyni dyrektora ds. zbiorów analogowych i infrastruktury FINA:
w świecie natychmiastowej dostępności i pozornej trwałości zapisu cyfrowego łatwo ulec złudzeniu, że digitalizacja oznacza pełne zachowanie dziedzictwa filmowego. Tymczasem taśmy filmowe pozostają nie tylko nośnikami treści, ale także nieocenionym źródłem wiedzy o historii, estetyce i technologii kina. Znaczna ich część, zwłaszcza barwne taśmy z octanu celulozy, czy łatwopalne taśmy nitro, znajdują się dziś w zaawansowanym stadium degradacji. W Polsce nadal brakuje infrastruktury, która pozwalałaby prowadzić ich pogłębioną analizę na poziomie porównywalnym z najlepszymi praktykami międzynarodowymi. Nasz program odpowiada na tę lukę, proponując interdyscyplinarne podejście integrujące konserwację dzieł sztuki, chemię materiałową i badania nad techniką filmową.
Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny ma również ambicję wyjść poza tradycyjnie rozumianą konserwację. Szczególne miejsce w projekcie zajmą badania nad historycznymi technologiami barwnymi, co uczyni z FINA jeden z nielicznych ośrodków prowadzących tak zaawansowane prace nad przywróceniem dziełom filmowym ich pierwotnego wyglądu. FINA opracuje też narzędzia do ciągłego monitorowania stanu taśm filmowych i stworzy system wczesnego ostrzegania i planowanie działań prewencyjnych oraz zainwestuje w szkolenie kolejnych pokoleń konserwatorów, archiwistów i techników audiowizualnych.
Jesteśmy dumni mogąc wspierać program Filmoteki Narodowej, który pozwoli zachować najważniejsze dzieła polskiej kinematografii. W 10. rocznicę naszej obecności w Polsce to partnerstwo to dowód naszego niezachwianego zaangażowania na rzecz polskiej branży kreatywnej i wspólnej misji, by emocje i idee których nośnikiem jest polskie kino mogły urzekać widzów przez kolejne pokolenia
– powiedział Greg Peters, prezes Netflixa.
Analogowe zbiory filmowe Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego to największy zbiór w Polsce oraz jeden z największych tego typu zasobów w Europie. Wśród nich można znaleźć obiekty unikatowe, często w pojedynczych egzemplarzach. Zakres chronologiczny sięga od początków kina na ziemiach polskich do współczesności. Obejmuje blisko 580 tysięcy pudeł taśmy filmowej, w tym około 2 500 polskich filmów fabularnych, 100 000 filmów dokumentalnych i krótkometrażowych, 2 000 animacji i 15 000 kopii filmów zagranicznych.
