Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środowisk zawodowych: archiwistów i archiwistki, specjalistów ochrony zbiorów cyfrowych, konserwatorów sztuki mediów, restauratorów filmowych, programistów, specjalistów IT, inżynierów audiowizualnych i techników digitalizacji, a także badaczy, wykładowców, studentów, menedżerów oraz autorów standardów i specyfikacji technicznych. Ta różnorodność była widoczna w programie, który łączył zagadnienia związane z konserwacją fizycznych nośników, digitalizacją i restauracją filmów, zarządzaniem metadanymi, projektowaniem systemów archiwalnych, rozwojem otwartych formatów i oprogramowania oraz polityką ochrony zasobów cyfrowych.
Sztuczna inteligencja, autentyczność i zaufanie do archiwów
Program rozpoczął się od wizyt studyjnych w FINA i warsztatów poświęconych praktycznym rozwiązaniom technologicznym, udoskonaleniami we wdrażaniu standardów oraz ścieżce technologicznej restauracji filmu, w tym wykorzystaniu sztucznej inteligencji w restauracji filmowej oraz rozwojowi własnych procesów migracji i zarządzania zasobami cyfrowymi w FINA. Grzegorz Krynicki przedstawił zagadnienia związane z restauracją najbardziej wymagających materiałów filmowych i rolą AI w tym procesie. Joanna Kaliszewska i Antonina Hejwowska omówiły rozwój wewnętrznych procedur i narzędzi do migracji zasobów cyfrowych, a Michał Mazur zaprezentował strategie przyjmowania i zabezpieczania depozytów cyfrowych.
Podczas sesji otwierających konferencję szerzej dyskutowano o wpływie generatywnej sztucznej inteligencji na działalność instytucji pamięci. Franz Höller przedstawił zastosowanie AI w restauracji filmów z wykorzystaniem systemu DIAMANT-Film. Yvonne Ng przybliżyła uczestnikom inicjatywę Trust in Archives, rozwijaną jako odpowiedź środowiska archiwalnego na wyzwania związane z generatywną AI, wiarygodnością treści oraz dokumentowaniem ich pochodzenia. Inicjatywa wyrosła z dyskusji podczas spotkania AMIA w 2024 r., a następnie rozwinęła się w grupę współpracującą nad rekomendacjami i materiałami dla instytucji oraz twórców filmowych wykorzystujących archiwalia.
W tym samym bloku Kamila Neuman podjęła temat przyszłości otwartej wiedzy w epoce AI, a Vy Nguyen przedstawiła zastosowanie automatycznego rozpoznawania mowy w filmach w niemieckim Archiwum Federalnym. Dyskusja panelowa „AI in GLAM, Friend or Foe?”, moderowana przez Aidę Garrido, dotyczyła konsekwencji wdrażania sztucznej inteligencji w galeriach, bibliotekach, archiwach i muzeach. Wśród omawianych problemów znalazły się automatyczne pobieranie zasobów instytucji przez boty, trudności w ochronie infrastruktury internetowej oraz coraz większe wyzwania związane z rozpoznawaniem materiałów generowanych lub modyfikowanych przez AI. Istotne miejsce zajęły pytania o przejrzystość stosowanych narzędzi, odpowiedzialność instytucji i potrzebę wypracowania wspólnych zasad postępowania.
Otwarte standardy, infrastruktura i długoterminowe przechowywanie
Kolejna część programu dotyczyła infrastruktury technicznej, trwałości danych i praktycznych metod zarządzania zasobami cyfrowymi. Merle Friedrich i Bertrand Caron przedstawili zbiory audiowizualne TIB – niemieckiej Technische Informationsbibliothek – jako przykład zastosowania Core Preservation Processes (CPPs), czyli uporządkowanych opisów 30 podstawowych procesów ochrony zasobów cyfrowych opracowanych w ramach europejskiego projektu EOSC EDEN. Procesy te powiązano z modelami i standardami takimi jak OAIS, PREMIS, CoreTrustSeal, ISO 16363 i nestor Seal. Były one dyskutowane również w kuluarach – ponieważ część rozwiązań wrażamy właśnie w FINA.
Jonáš Svatoš omówił zastosowanie niezmiennego systemu Linux w środowiskach przeznaczonych do obsługi mediów i ochrony zasobów, a jego pomysły na uproszczenie pracy działu IT wywołało entuzjazm publiczności.
Martin Kunze przedstawił problem długowieczności nośników danych i możliwości ich odczytu po 50 lub 100 latach, a Peter Bubestinger-Steindl zaprezentował podejście do utrzymania danych określane jako data gardening, akcentujące ciągłą opiekę nad zasobami zamiast traktowania migracji jako jednorazowego działania. Guillaume Seznec i Nicolas Laurent z francuskiego Institut national de l’audiovisuel (INA) przedstawili trzy dekady rozwoju metod gromadzenia materiałów programowych – od fizycznych nośników po przechwytywanie strumieni internetowych.
W programie znalazły się także zagadnienia zarządzania dużymi kolekcjami fotografii, kontroli jakości, rozwoju open-source’owych narzedzi do digitalizacji formatów amatorskich. Aida Garrido podbiła serca uczestników pokazująć open source’owe narzędzia i ich autorską optymalizacje do organizacji dużych kolekcji zdjęć, w sposób efektywnym, w dodatku bez użycia narzędzi AI! Natomiast Loubna Régragui omówiła zagadnienia związane z charakterystyką taśmy nitrocelulozowej w perspektywie jej unikalności jako obiektu sztuki i jej współczesnej (ograniczonej do 2 festiwali na świecie) projekcji.
Ochrona fizycznych zbiorów filmowych i nowe technologie skanowania
Osobne miejsce w programie zajęły zagadnienia związane z fizycznym zabezpieczaniem materiałów filmowych i granicami możliwości ich digitalizacji. W tej sekcji szczególnie zapamiętana będzie prezentacja Oleksandry Osnach, specjalistki ds. digitalizacji w ukraińskim publicznym nadawcy Suspilne, przedstawiła wyzwania związane z ochroną zbiorów filmowych w warunkach wojennych. Archiwum Suspilne przechowuje dziesiątki tysięcy taśm filmowych, tysiące taśm magnetycznych oraz setki tysięcy kaset i płyt. Przenoszenie zbiorów z obszarów zagrożonych, organizacja nowych przestrzeni digitalizacyjnych we Lwowie oraz dokumentowanie materiałów mogących stanowić świadectwo zbrodni wojennych pokazują, jak bezpośrednio bezpieczeństwo archiwów wiąże się z ochroną pamięci i dowodów historycznych.
Michael Schneider, reprezentujący Cinecittà i Digital Film Technology (DFT), zaprezentował prace nad digitalizacją wyjątkowo delikatnych i zdegradowanych materiałów filmowych z wykorzystaniem skanera Polar HQ. Projekt dotyczy materiałów, których nie można bezpiecznie digitalizować przy użyciu standardowych rozwiązań, w tym uszkodzonej, zielonej taśmy nitrocelulozowej 35 mm. Z kolei Pablo Miliani przedstawił zagadnienia związane ze skanowaniem materiałów filmowych bez tradycyjnego przygotowania ich do procesu, a Ignacio Seimanas i Mariano Reperger zaprezentowali projekt skanera filmowego typu printer, rozwijanego jako otwarte rozwiązanie sprzętowe na Universidad de la República (Udelar) w Urugwaju. Dyskusja „The State of Film Preservation”, moderowana przez Shay Hix z udziałem Moniki Supruniuk z FINA i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, stworzyła przestrzeń do wymiany doświadczeń związanych ze współczesnymi wyzwaniami konserwacji i ochrony filmowych zbiorów archiwalnych i priorytetyzacji digitalizacji.
Metadane, grafy wiedzy i zintegrowane systemy archiwalne
Ważną część konferencji poświęcono rozwojowi standardów opisu i dokumentowania procesów archiwalnych. Adelheid Heftberger, Paul Duchesne i Elżbieta Wysocka przedstawili wybrane projekty Komisji Katalogowania i Dokumentacji FIAF (Cataloguing and Documentation Commission). Wśród omawianych działań znalazły się rewizja FIAF Moving Image Cataloguing Manual, rozwój standardów metadanych technicznych, prace nad wykorzystaniem AI do wzbogacania opisów oraz rozwój FIAF Knowledge Graph – rozwiązania umożliwiającego łączenie i wspólne przeszukiwanie danych udostępnianych przez różne archiwa. Przedstawiono także prace nad dokumentacją restauracji filmowej, w której istotne jest rejestrowanie zdarzeń, uczestniczących osób i narzędzi oraz relacji między materiałami źródłowymi, pośrednimi i wynikowymi.
Wystąpienie Elżbiety Wysockiej, Joanny Kaliszewskiej, Moniki Supruniuk z FINA wraz z Arkadiuszem Węgłowskim (Tibigen) dotyczyło rozwoju zintegrowanego systemu zarządzania zbiorami i procesami archiwalnymi. Zaprezentowano doświadczenia związane z tworzeniem modułowego systemu, który wspiera pracę różnych zespołów – od przyjmowania materiałów i katalogowania, przez konserwację, digitalizację i kontrolę jakości, po zarządzanie metadanymi, przechowywanie, udostępnianie i kontrolę integralności plików, jak również współpracę między użytkownikami i budowanie użytkowych procesów systemu. Szczególną uwagę poświęcono dokumentacji konserwatorskiej i jej integracji z informacją o całym obiekcie. Wspólna baza pozwala nie tylko odtworzyć historię działań podejmowanych wobec materiału, lecz także analizować stan kolekcji, planować prace i dzielić się wiedzą pomiędzy zespołami.
Wśród pozostałych tematów znalazły się rozwój technologii digitalizacji dźwięku optycznego, przedstawiony przez Jakuba Stadnika w kontekście wieloletniej współpracy z FINA, zarządzanie instytucjami odpowiedzialnymi za długoterminową ochronę zbiorów oraz problemy związane z wdrażaniem otwartego oprogramowania w środowiskach IT o restrykcyjnych wymaganiach bezpieczeństwa. Callie Holmes omówiła wyzwania związane z wykorzystaniem otwartych rozwiązań do archiwizacji audiowizualnej w środowiskach korzystających także z komercyjnych rozwiązań technologicznych, a Mona Ulrich – problemy archiwizacji Internetu. Richard Wright podjął pytanie o kryteria wystarczającej jakości w procesach ochrony zasobów.
Nie jest to częste na No Time To Wait, ale w tej edycji program obejmował również ochronę gier komputerowych i zapewnianie ich dalszej uruchamialności. Piotr Gnyp, Marcin Paczyński i Adam Ziółkowski, związani z GOG i środowiskiem EFGAMP, przedstawili kwestie prawne, biznesowe i techniczne związane z zachowaniem starszych gier w stanie umożliwiającym ich dalsze odtwarzanie. Ilość utraconych i niedostępnych gier porównana została do sytuacji ochrony dziedzictwa filmowego przed powołaniem archiwów filmowych i FIAF. Ich prezentacja wywołała sporo emocji i pytań - postanowiono by podczas kolejnej edycji NTTW temat ochrony gier wideo zyskał więcej przestrzeni.
Erwin Verbruggen omówił udostępnienie otwartego kodu przeglądarki obrazów Micrio, a Cydney Thompson zaprezentowała modernizację kompleksowych procesów ochrony zbiorów w Irish Film Archive (IFI). Jina Chang przedstawiła inicjatywy EMBARK i CUSP, służące budowaniu europejskiej społeczności zajmującej się ochroną sztuki mediów, natomiast Jérôme Martinez, Victor Pranchere i Gilles Thoma zaprezentowali prace nad optymalizacją kodeka FFV1 dla komputerów Apple Silicon i innych platform.
Trzydniowy program obejmował prezentacje, dyskusje, warsztaty techniczne oraz wizyty za kulisami FINA, podczas których uczestnicy mogli poznać praktykę digitalizacji, restauracji filmowej, konserwacji i zarządzania zbiorami. Wydarzenia towarzyszące obejmowały również ceremonię Digital Preservation Awards oraz spotkania networkingowe społeczności związanej z dziesięcioleciem No Time to Wait. Zapoczątkowane rozmowy i poszukiwania rozwiązań, a także nowe znajomości pomiędzy uczestnikami konferencji, których łączy troska o przyszłość dziedzictwa audiowizualnego będą kontynuowane!
Jak podsumować cele i przesłanie konferencji, które dzielimy z współorganizatorami? Najlepiej oddać głos Alessandrze Luciano z komitetu organizacyjnego No Time To Wait:
The name of this conference is both an invitation and a reminder: preserving our audiovisual heritage cannot simply be left for tomorrow. But preservation is also not something any of us can achieve alone.
That is what makes this gathering so valuable. It brings together people who care for collections, people who develop tools, and people who help shape the standards that allow our work to endure. Different skills, different institutions, different people but a shared purpose: keeping our audiovisual heritage alive, accessible and usable. see that purpose as an essential part of our work.
Our work is not only about preserving files. It is about preserving voices, experiences and evidence—and ensuring that future generations can encounter them, question them and build on them.
In a time when public trust and democratic values are under pressure, that responsibility matters. Archives help us examine how narratives are constructed, whose voices are heard, and whose stories are missing.
And openness is central to that responsibility. Open standards, shared tools and accessible knowledge express a simple conviction: the future of our heritage should not depend on the resources or expertise of a single institution or a single nation.
If people cannot access the evidence of the past, they become more dependent on whoever controls the narrative in the present.
Sometimes, our contributions may seem small: improving documentation, testing a tool, correcting metadata, helping a colleague solve a problem or putting on a yearly conference. But these everyday actions make a collective ambition possible.
So, I would like to thank the organisers, speakers, volunteers and everyone contributing to this community.
Let us use this time to share generously, ask difficult questions and learn from one another—with urgency, certainly, but also with care
Dziękujemy, społeczności NTTW i DPC, za te wspólne dni w FINA!
Wydarzenie było streamowane i będzie dostępne z napisami angielskimi na portalu Ninateka.pl wydawanym przez FINA.
https://www.youtube.com/watch?v=vl5LHQlNH0w&t
https://www.youtube.com/watch?v=vl5LHQlNH0w&list=PLDim6WIOTWCo
