Prelekcja: Maria Stolarska (FINA). Muzyka z DCP.
„Cyrk”, reż. Charlie Chaplin, 72 min, 1928, USA
Chaplinowski Tramp powinien czuć się jak ryba w wodzie – wszak cyrk to królestwo kontrolowanego chaosu. Ciasta uderzają w twarze zupełnie celowo, króliki zawsze wyskoczą z kapelusza na czas, zaś akrobaci balansują niebezpiecznie na linie, nigdy jednak nie zaliczając upadku. Ale Charlie to żywioł – jest śmieszny tylko wtedy, gdy jego nieokiełznanej energii niczym się nie ogranicza. Dobrze wie o tym dyrektor cyrku, zlecając biedakowi robotę rekwizytora i dając mu po prostu koncertowo spaprać każde zadanie na oczach uradowanej publiczności. Za kulisami jest jednak mniej różowo – pasierbica dyrektora jest przez niego gnębiona, a Tramp, jak zawsze czuły na niedole pięknych dziewcząt, postanowi wziąć sprawy w swoje ręce i obronić cyrkową artystkę. Cyrk pozostaje jednym z najzabawniejszych pełnometrażowych filmów Chaplina – cyrkowe otoczenie wyzwoliło w twórcy dzikie pokłady gagów, zarówno nowatorskich, jak i tych klasycznych, za to wirtuozersko wygranych. W filmie znajdziemy dekonstrukcję próby Williama Tella (ze stopniowo zjadanym jabłkiem w roli głównej), modelowe slapstickowe widowisko z Trampem jako nieudolnym rekwizytorem oraz wyjątkowo spektakularny spacer po linie.
Kulisy znów malują się jednak w ciemnych barwach.Produkcja filmu była bowiem turbulentna: obfite fragmenty negatywu zniszczono w laboratorium, na planie wybuchł pożar, zaś Chaplin mierzył się z rozwodem, paskudnie relacjonowanym przez prasę. Po miesiącach opóźnień i odroczeń Cyrk zadebiutował w amerykańskich kinach w styczniu 1928 – ledwie kilka miesięcy po premierze Śpiewaka jazzbandu, który zrewolucjonizował Hollywood. I choć Chaplin nigdy nie stał się zwolennikiem dźwięku w kinie, to z pewnością kochał samą muzykę. W 1967 roku skomponował podkład muzyczny do Cyrku, którego częścią jest śpiewana przez niego piosenka Swing Little Girl. W 2019 roku Cineteca di Bologna we współpracy z Roy Export S.A.S. przygotowała odrestaurowaną wersję 4K filmu.
oprac. Patrycja Mucha-Smolińska
