Golem to arcydzieło niemieckiego ekspresjonizmu filmowego w reżyserii i z udziałem Paula Wegenera. Film należy uznać za prequel wcześniejszego, zaginionego dziś Golema z 1914 roku, który rozwija legendę o glinianym olbrzymie stworzonym przez rabina Löwa w XVI-wiecznej Pradze. Aby ocalić zagrożoną prześladowaniami społeczność żydowskiego getta, uczony ożywia Golema za pomocą magicznego zaklęcia. Posłuszny początkowo swemu twórcy, potężny stwór wymyka się jednak spod kontroli, stając się zwiastunem katastrofy.

W przeciwieństwie do osadzonej we współczesności wersji z 1914 roku, zrealizowanej przy ograniczonym budżecie, film z 1920 roku przenosi akcję do dawnej Pragi. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są niezwykłe ekspresjonistyczne dekoracje zaprojektowane przez Hansa Poelziga. Fantastyczne uliczki, place i domy tworzą wizję miasta istniejącego bardziej w sferze snu i poezji niż historycznej rzeczywistości. Dzięki nowatorskiej scenografii, efektom specjalnym i monumentalnej kreacji Wegenera film został uznany za jedno z najważniejszych osiągnięć niemego kina niemieckiego oraz odniósł międzynarodowy sukces.

Do naszych czasów nie zachowała się kompletna niemiecka kopia filmu. Przetrwały jedynie różniące się między sobą wersje zagraniczne, poddawane skrótom i przemontowywane. W latach 80. Enno Patalas przygotował pierwszą rekonstrukcję niemieckiej wersji, a w 1995 roku Cineteca di Bologna przeprowadziła restaurację z wykorzystaniem zachowanych materiałów filmowych i historycznej kolorystyki. Najnowsza rekonstrukcja, ukończona przez Filmmuseum München w 2020 roku, opiera się na porównaniu różnych negatywów i kopii archiwalnych, odtworzonych planszach tekstowych oraz premierowej partyturze Hansa Landsbergera. Pozwoliło to przywrócić film w formie najbliższej oryginalnej premierze z 1920 roku wraz z właściwą kolorystyką i prędkością projekcji.

oprac. Stefan Drössler